Το καθήκον και η ευθύνη των οικονομολόγων………..

December 25th, 2020 No comments

Τα τελευταία 15-20 χρόνια γεμίσαμε οικονομολόγους και οικονομολογούντες σε κάθε γωνιά της πατρίδας, σε κάθε σπίτι και καφενείο και σε κάθε μέσο μαζικής ενημέρωσης που έπαιζε ή διαβαζόταν. Από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, τις οικονομικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής έως τις οικονομικές συνέπειες της πανδημίας covid-19 παγκοσμίως. Τι δεν ακούσαμε, άλλος το κοντό του άλλος το μακρύ του. Ένα είναι σίγουρο ότι, ο καθένας μιλούσε βασισμένος στα μικροσυμφέροντα του και κανείς με γνώμονα τη πραγματική ευημερία των πολιτών, λες και ξαφνικά η οικονομική επιστήμη έχασε τον προσανατολισμό της, με κάποιες εξαιρέσεις φυσικά. Χάθηκαν όλες οι αρχές, οι αξίες, οι επινοήσεις και οι ιδέες όλων των κλασικών, νεοκλασικών, κεϋνσιανών και μη, μονεταριστών και άλλων οικονομολόγων που έδωσαν τόσα πολλά στη διαμόρφωση, πορεία και εξέλιξη αυτής της επιστήμης. Στη πράξη όμως, δηλαδή στα εφαρμοσμένα οικονομικά, δεν κυριάρχησαν οι καλώς εννοούμενες εξελίξεις της επιστήμης, κύρια για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας , με συνέπεια τις μεγάλες οικονομικές ανισότητες και καταστροφές στους πολίτες εντός και εκτός των συνόρων των διαφόρων χωρών με συνήθως απρόβλεπτες αρνητικές κοινωνικές συνέπειες. Σαφώς και τα οικονομικά είναι κοινωνική επιστήμη, γι’ αυτό και ο χειρισμός τους απαιτεί μεγάλη προσοχή και ευαισθησία. Σαφώς και η χρήση των μαθηματικών, της στατιστικής και της οικονομετρίας βοήθησαν στην εξέλιξη της επιστήμης και ειδικά στην επινόηση ρεαλιστικών οικονομικών μοντέλων για εφαρμογή. Σαφώς είναι καλή εξέλιξη, σχετικά με την έστω και καθυστερημένη διδασκαλία των οικονομικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Το αδιανόητο είναι όμως ότι οι βασικές έννοιες αυτής της επιστήμης δεν εκλαϊκεύτηκαν στους πολίτες τόσο όσο θα επαρκούσε για να αποφεύγονται φαινόμενα πανικού στην κοινωνία ειδικά σε περιόδους εθνικών και παγκόσμιων κρίσεων, πράγμα που επέτεινε τις όποιες συνέπειες. Το σημαντικό εδώ είναι ότι κάθε πολίτης γνωρίζει από τη γέννηση του κάποιες από τις βασικές έννοιες της επιστήμης αυτής έτσι κι αλλιώς ( π.χ. κατανάλωση, αποταμίευση, φόρος, ενοίκιο, τιμές, τράπεζα, επιτόκια κ.λ.π. ) γιατί ο καθένας κάνει τα κουμάντα του στο σπίτι του, στην οικογένεια του στο νοικοκυριό του. άρα έχει βάσεις οι οποίες απλά θέλουν κατάλληλο χειρισμό για να εμπλουτιστούν και να μετουσιωθούν σε κατανόηση του τι συμβαίνει στην οικονομία της χώρας αλλά και παγκοσμίως. Η παράμετρος αυτή δεν είναι δυνατόν να παραγνωρίζεται όταν σε όλη την οικονομική θεωρία το νοικοκυριό αναγνωρίζεται σαν μία βασική οικονομική μονάδα, η άλλη είναι η επιχείρηση και η τρίτη το κράτος. Και δεν πέρασαν λίγα ο πολίτης και η επιχείρηση σ’ αυτή τη χώρα. Από υποτιμήσεις, ανεργία, αυξήσεις τιμών και επιτοκίων ιστορικά, σε capital controls, κατασχέσεις τραπεζικών λογαριασμών, 4-5 ανακεφαλαιοποιήσεις τραπεζών, πτωχεύσεις επιχειρήσεων, κόκκινα δάνεια, κατά τη χρηματοπιστωτική κρίση και την περίοδο των μνημονίων, μέχρι την ακατανόητη αύξηση των καταθέσεων του στις τράπεζες, που σημαίνει περιορισμό της κατανάλωσης, στη κρίση του covid-19, όταν οι κρατικές ενισχύσεις στοχεύουν κύρια στην διατήρηση του εισοδήματος και του βιοτικού επιπέδου του καθενός από εμάς, δηλαδή στη διατήρηση-αύξηση της κατανάλωσης.

Εάν δεν φροντίσουμε όλοι να καταλάβει ο κάθε πολίτης τι συμβαίνει στα οικονομικά, τότε θα είναι πολύ δύσκολη η ανάκαμψη από την οικονομική ύφεση που βρισκόμαστε λόγω της πανδημίας, θα καθυστερήσει να φανεί επειδή η ψυχολογία των πολιτών ( καταναλωτών ) δεν βρίσκεται εκεί που οι περιστάσεις απαιτούν, πράγμα που βελτιώνεται μόνο με τη γνώση. Έχουν λοιπόν καθήκον και υποχρέωση όλοι οι θεσμοί και οι διάφορες κοινωνικές ομάδες να ξεχάσουν τα μικροσυμφέροντα τους και να μεριμνήσουν για την μετάδοση της γνώσης που απαιτείται έτσι ώστε οι πολίτες όλης της χώρας να αποκτήσουν την αναγκαία γνωστική υποδομή για να παρακολουθούν τις εξελίξεις των καιρών. Έτσι το έργο των κυβερνήσεων, ειδικά στον τομέα της οικονομικής πολιτικής θα είναι πιο εύκολο.

Ειδικά οι οικονομολόγοι, ανεξαρτήτως κλάδου απασχόλησης, οφείλουν να περάσουν στην κοινωνία τις γνώσεις και τις εμπειρίες τους περί τα οικονομικά και να μη αποδέχονται την πολιτικό λαϊκισμό και την δημαγωγία στα εφαρμοσμένα οικονομικά, από όπου και αν προέρχεται, αντιδρώντας εκκωφαντικά με κάθε τρόπο και μέσον. Είναι διαφορετική η βαρύτητα των λόγων τους.

Οι επιχειρηματίες, και ειδικά οι πετυχημένοι, είναι απαράδεκτο να συνδέουν την επιτυχία τους με τη γνώση των οικονομικών. Θα τους παρότρυνα να κάτσουν πρώτα στο θρανίο και να αποκτήσουν τη γνώση που απαιτούν οι περιστάσεις.

Τέλος, οι κυβερνήσεις να μη επιτρέψουν σε κανένα μέλος τους να ασκεί δημαγωγία περί τα οικονομικά και να λαϊκίζει στο βωμό των μικροπολιτικών συμφερόντων, διότι μια τέτοια συμπεριφορά δεν συμβάλλει στην διαμόρφωση της κοινωνικής οχύρωσης απέναντι στις οικονομικής κρίσεις και την αντιμετώπιση τους.

Να θυμόμαστε όλοι μεγάλη κουβέντα του Κωνσταντίνου Καραμανλή ” οι Έλληνες είναι πολύ δύσκολος λαός για να κυβερνηθεί, και αυτό γιατί όλοι νομίζουν ότι τα ξέρουν όλα ”. Αν έχουμε διδαχθεί λοιπόν κάτι από τις πρόσφατες οικονομικές κρίσεις είναι ότι δεν ξέρουμε πολλά για αυτές για να μπορούμε να αντιδρούμε έγκαιρα και ανώδυνα και συνεπώς δεν πρέπει να λέμε πολλά. Ας φροντίσουμε λοιπόν αυτό το χαρακτηριστικό μας να αλλάξει, μπορούμε τώρα, που έτσι κι αλλιώς θα αλλάξουν τα πάντα.

Επανεκκίνηση της παγκόσμιας οικονομίας…….”ποτέ ξανά τα ίδια”

December 8th, 2020 No comments

Πριν καλά καλά τελειώσουμε με τον ιό, έχοντας όμως φθάσει στην αρχή του τέλους του με την ανακάλυψη-έγκριση κυκλοφορίας κάποιων εμβολίων και την έναρξη της διακίνησης-διάθεσης τους παγκοσμίως, άρχισαν δειλά δειλά να ακούγονται και κάποιες οικονομικές φωνές που μέχρι χθες δήλωναν αδυναμία λόγω της αυξημένης αβεβαιότητας για τις οικονομικές συνέπειες της πανδημίας. Το κοινό χαρακτηριστικό των περισσότερων από τις δηλώσεις αυτές ( Stiglitz στο περιοδικό F&D-έκδοση φθινοπώρου 2020, ΕΕ ) είναι ότι ο σχεδιασμός της παγκόσμιας οικονομίας πρέπει να θεμελιωθεί σε νέες βάσεις π.χ. αλλαγή του ρόλου των κεντρικών τραπεζών, περιορισμός της εισοδηματικής ανισότητας, πράσινες οικονομίες, ψηφιακές μεταρρυθμίσεις, κ.ά. Κάποιοι όμως φαίνεται να μη καταλαβαίνουν τίποτα ( ΔΝΤ ) και να συνεχίζουν να παίζουν το βιολί τους που όπως αποδείχτηκε στην πράξη δεν έχει ανθεκτικές χορδές έτσι κι’ αλλιώς ( περίπτωση Ελλάδας ). Οι αναφορές του ΔΝΤ στη τελευταία έκθεση του για την Ελλάδα, επικεντρώνονται στα ίδια και τα ίδια, κύρια το δημόσιο χρέος και τη βιωσιμότητα του, πρωτογενή πλεονάσματα κ.λ.π.. Θα μου πείτε πιστωτές μας είναι, τα λεφτά τους θέλουν να πάρουν, ποιο το περίεργο. Ίσως πάλι να ενδιαφέρονται να εξυπηρετήσουν και κάποιους νέους δυνητικούς πελάτες τους ( Τουρκία ) και θέλουν να έχουν τα διαθέσιμα. Μέχρι εδώ καλά, αλλά να προτρέπουν την Ελλάδα να τους πληρώσει τα οφειλόμενα πρόωρα, δανειζόμενη από τον ESM ( ιστοσελίδα newsbreak/ 6-12-2020 ) ή διαθέτοντας μέρος από το περίφημο ”μαξιλαράκι” των Τσίπρα-Τσακαλώτου, αυτό πάει πολύ και μάλιστα ζητούν να ξεκινήσουμε εμείς τις διαδικασίες πρόωρης εξόφλησης. Όλο αυτό το στηρίζουν σε κάποια σενάρια μη ρεαλιστικά που δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να εκληφθούν σαν επίσημες προβλέψεις και επομένως δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτά. Ειδικότερα στα σενάρια τους δεν λαμβάνουν υπόψη τις χρηματοδοτήσεις του νέου Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης, που συστάθηκε για την ανασυγκρότηση των ευρωπαϊκών οικονομιών από τις συνέπειες της πανδημίας και βασίζεται σε συγκεκριμένους άξονες, δηλαδή πέραν των άλλων και κάποια 32δισ€ που θα πέσουν στην ελληνική οικονομία
την επόμενη πενταετία. Ένα μη ρεαλιστικό κρατούμενο λοιπόν αυτό ( πρόσφατες δηλώσεις του Ιρλανδού προέδρου του Eurogroup που κάνουν σαφές ότι η Ελλάδα θα χρηματοδοτηθεί από τις πρώτες ), με δεύτερο αυτό της απόστασης των εκτιμήσεων του ΔΝΤ από τα κυβερνητικά δηλωθέντα στον πρόσφατα κατατεθέντα προϋπολογισμό του 2021. Ειδικότερα, εκτιμά ( και όχι προβλέπει επειδή βασίζεται σε μη ρεαλιστικά σενάρια ) ότι το δημόσιο χρέος θα είναι 216% του ΑΕΠ για το 2021 έναντι 199,6% του προϋπολογισμού ( χρέος γενικής κυβέρνησης ), θεωρώντας ότι το ΑΕΠ δεν θα πιάσει σημαντικά μεγέθη ( >2% ) αν δεν επανέλθει η τουριστική βιομηχανία στην προ της πανδημίας εποχή και αν δεν τονωθούν οι ιδιωτικές επενδύσεις, οι εξαγωγές της χώρας και η εσωτερική κατανάλωση. Όλα αυτά τα μεγέθη έχουν προβλεφθεί στον προϋπολογισμό του 2021, δηλαδή, ιδιωτική κατανάλωση από -7,6% το 2020 σε 3% το 2021, δημόσια κατανάλωση από 2,1% το 2020 σε -1,9% το 2021, ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου ( επενδύσεις ) από -14,3% το 2020 σε 23,2% το 2021, εξαγωγές προϊόντων και υπηρεσιών από -30,3% το 2020 σε 22,5% το 2021, επανάκαμψη του τουριστικού τομέα από το 17% της προ covid εποχής το 2020 τουλάχιστον στο διπλάσιο το 2021, στοιχεία αρκετά για να φθάσει η μεταβολή στο ΑΕΠ το 2021 σε επίπεδα >4% ( λιγότερο από το βασικό σενάριο της Τράπεζας Ελλάδος που προέβλεπε 5,6% με ετήσια ύφεση όμως -9,4%, ενώ τα νούμερα του προϋπολογισμού βασίζονται σε ετήσια ύφεση -10,5% για το 2020-ήδη κατά την ΕΛΣΤΑΤ η ύφεση στο εννεάμηνο του 2020 έπιασε το -8,5%- ). Να πούμε εδώ ότι ο κατατεθείς προϋπολογισμός του 2021 έχει το πράσινο φως από τα αρμόδια όργανα της Ε.Ε. τα οποία εκφράστηκαν με πολύ κολακευτικά λόγια και για την επιτυχία των μέτρων διατήρησης της απασχόλησης στη χώρα κατά την περίοδο της πανδημίας. Και όλα αυτά σε ένα περιβάλλον πολύ φθηνής χρηματοδότησης της κυβέρνησης από τις αγορές και της προτίμησης της να κρατήσει ανέπαφο το ”μαξιλαράκι” σαν δείκτη φερεγγυότητας στους πιστωτές της. Αξιοσημείωτο είναι φυσικά το γεγονός ότι οι φωστήρες του ΔΝΤ δεν δίνουν στις εκθέσεις τους το ανάλογο βάρος για την απασχόληση.

Προκύπτει λοιπόν από τα παραπάνω ότι όλα τα οικονομικά της χώρας είναι σε καλό σημείο ; Κάθε άλλο, η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη, απλώς γνωρίζουμε τι μας γίνεται, τι μας περιμένει, αλλά κυρίως ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε εκτός από ένα και μόνο ένα πρόβλημα, την αντιμετώπιση του τεράστιου ιδιωτικού χρέους στις τράπεζες ( περί τα 95δισ.€ ) και την ανεπάρκεια των συστημικών τραπεζών και των funds να το επιλύσουν, παρά τις συνεχείς και αδιάλειπτες νομοθετικές ρυθμίσεις της κυβέρνησης. Όμως, γνωρίζοντας πολύ καλά την ανεξαρτησία του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος από όποιες κυβερνητικές παρεμβάσεις και τις ιδιαιτερότητες της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Αρχής οφείλω να τονίσω ότι η υπόθεση δεν πάει άλλο. Τα κορυφαία Ευρωπαϊκά όργανα πρέπει να αποφασίσουν και να αναγκάσουν την ΕΚΤ να πάρει θέση, για να αλλάξουν οι πρακτικές των τραπεζών και των funds στην αντιμετώπιση της διαχείρισης των κόκκινων δανείων και κυρίως σε περίπτωση ανεπάρκειας τους οι εποπτεύοντες οργανισμοί να επιβάλλουν πολύ σοβαρές κυρώσεις, θα τολμούσα να πω μέχρι αναστολές άδειας λειτουργίας. Στη περίπτωση της Ελλάδας, όλοι ( κυβερνήσεις και πολίτες ) έχουν κάνει όλα όσα μπορούν για να παραμείνουν οι τράπεζες όρθιες, αυτές όμως αλλά και οι εποπτεύοντες οργανισμοί ( Τράπεζα της Ελλάδος ) κωφεύουν, δεν αναγνωρίζουν τίποτα και κυρίως δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των καιρών με συνέπεια να μη πηγαίνει το καράβι της αναπτυξιακής πορείας της οικονομίας. Κρίνω λοιπόν, μετά λόγου γνώσεως, ότι μία από τις σοβαρότερες μεταρρυθμίσεις που θα βοηθήσουν την ελληνική οικονομία να πετύχει τους δυνητικούς ρυθμούς ανάπτυξης είναι η εξεύρεση προσώπων, μεθόδων και εργαλείων, αποδεδειγμένα ικανών να διαχειριστούν το τεράστιο αυτό πρόβλημα της διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους. Για μεταρρυθμίσεις μιλάει και η έκθεση Πισσαρίδη ή οι αναφορές άλλων επαϊόντων ( Αλογοσκούφης, Σταθάκης ) αλλά κανείς δεν αγγίζει ξεκάθαρα το θέμα των τραπεζών στην Ελλάδα. Δεν πάει το μυαλό μου στο γιατί. το προφανέστερο είναι ότι δεν είναι εποχή, μετά από μια τέτοια υφεσιακή κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας λόγω της πανδημίας, να αγγίξουμε το χρηματοπιστωτικό σύστημα, το οποίο έτσι κι’ αλλιώς θα έλθει σε δύσκολη κατάσταση μετά την πανδημία. Υπάρχουν αρκετοί που υποστηρίζουν ότι μετά την τεράστια οικονομική ύφεση λόγω της πανδημίας, αν δεν προχωρήσουμε σε ρυθμίσεις και έλεγχο είναι πολύ δύσκολο να αποφύγουμε μια νέα παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση. Εκτιμώ και ελπίζω φυσικά ότι δεν παραγνωρίζουν την σημασία της συμπεριφοράς του χρηματοπιστωτικού συστήματος σ’ αυτό και στη διαμόρφωση κλίματος αποπληθωρισμού στην παγκόσμια οικονομία το οποίο θα επιτείνει περαιτέρω τα ήδη αρνητικά αποτελέσματα από την πανδημία.

Categories: οικονομία Tags:

Keynes ”Επίκαιρος”-Επιστροφή στα Μακροοικονομικά-

September 8th, 2020 No comments

Έπρεπε να κλονιστούν συθέμελα οι οικονομίες όλου του πλανήτη για να ξαναγυρίσουν οι προβληματισμοί του Κεϋνσιανισμού όπως εξελίχτηκαν από την εποχή του μεγάλου Άγγλου φιλόσοφου και οικονομολόγου J.M.Keynes. Βαθιά προβληματισμένος και ιδιαίτερα επηρεασμένος ο ίδιος από τα συμβάντα κατά τη διάρκεια και μετά το οικονομικό κραχ του 1929 στη παγκόσμια οικονομία, ιδιαίτερα από την καθίζηση των επενδύσεων την οποία απέδωσε σε συναισθηματικούς λόγους ( αισιοδοξία-απαισιοδοξία )-το περιβόητο animal spirits- ανέπτυξε τις οικονομικές θεωρίες του οι οποίες υπήρξαν το ευαγγέλιο για όλες τις οικονομίες του κόσμου μέχρι και την δεκαετία του 1960. Θεωρίες με άξονα τα μακροοικονομικά και κυρίως την παρεμβατική πολιτική του κράτους όταν ήταν αναγκαία και ειδικά στις περιπτώσεις οικονομικών κρίσεων, μεθερμηνευόμενο ότι δεν θα ενοχλούσαν ιδιαίτερα οι ελλειμματικοί προϋπολογισμοί των κρατών στις περιόδους αυτές, σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές ( γερμανικές ) μνημονιακές πολιτικές ισοσκελισμένων ή πλεονασματικών προϋπολογισμών . Σαν φιλόσοφος που ήταν, έλεγε ξεκάθαρα ότι οι οικονομικές παρεμβάσεις του είχαν στόχο την αύξηση της κοινωνικής ευημερίας αλλά εκδήλωνε και την σφοδρή του επιθυμία για την αρμονική κοινωνική συμβίωση ( περιορισμός εισοδηματικών ανισοτήτων ). Από ‘κει και μετά οι θεωρίες αυτές δέχτηκαν σφοδρές κριτικές που έφτασαν μέχρι το σημείο της κατάργησης των μακροοικονομικών από την παγκόσμια ακαδημαϊκή κοινότητα, τόσο στην έρευνα όσο και στη διδασκαλία καθώς και από τους παγκόσμιους οικονομικούς θεσμούς. Ειδικότερα οι κριτικές αυτές επικεντρώθηκαν στο γεγονός ότι όλες οι θεωρίες του βασίστηκαν σε μη ρεαλιστικές υποθέσεις και ως εκ τούτου δεν είχαν καμία αξία στα εφαρμοσμένα οικονομικά από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 και μετά . Μετά από 35 χρόνια, περίπου το 2003, έπαψαν οι πάντες να μιλούν για μακροοικονομία, λες και τα μακροοικονομικά μεγέθη αυτορρυθμιζόταν και δεν χρειαζόταν καμία κρατική παρέμβαση στα εφαρμοσμένα οικονομικά ( μέσω δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής ) καταντώντας τις κεντρικές τράπεζες απολύτως εξαρτημένους θεσμούς-μαριονέτες των αγορών. Ευτυχώς έμειναν κάποιοι, γραφικοί για πολλούς, οπαδοί των θεωριών αυτών- επιστήμονες παγκόσμιου κύρους ( P.Krugman ) οι οποίοι συνέχισαν διαχρονικά τη συγκριτική αναφορά με άλλες θεωρίες και ανέδειξαν τις εμπειρικές τους ανεπάρκειες, αλλά ήταν τόσο λίγοι, αν και δυνατές φωνές, για να μπορέσουν να επηρεάσουν το κλίμα που τελικά επικράτησε. Ποιό δηλαδή, το κλίμα των αγορών, οι οποίες ξέρουν, και αυτορρυθμίζουν τις οικονομίες. Τρίχες κατσαρές, νάχαμε να λέγαμε, και επί πλέον παρέμειναν παγερά αδιάφοροι που έριξαν τις οικονομίες του κόσμου στα τάρταρα της ύφεσης και της ανεργίας.

Και τώρα, με τις ήδη τεράστιες οικονομικές συνέπειες της πανδημίας covid-19 οι σκέψεις όλων γύρισαν πίσω στο 1960, και αναρωτιούνται, μήπως ο Keynes είχε δίκιο, μήπως οι υποθέσεις και οι προβλέψεις του ήταν ρεαλιστικές, μήπως πρέπει να ξαναδούμε τα μακροοικονομικά μεγέθη, μήπως οι αγορές ρήμαξαν τα πάντα και τώρα πρέπει να ξεκινήσουμε από το μηδέν ;

Ναι λοιπόν κύριοι, η κρίση αυτή δεν θα τελειώσει γρήγορα αφενός και αφετέρου κανείς δεν γνωρίζει το βάθος και την ένταση των συνεπειών της και σε κάθε περίπτωση τα κράτη θα παίξουν βασικό ρόλο στην ανάκαμψη των οικονομιών όλου του πλανήτη, ανεξάρτητα αν τα καθεστώτα είναι καπιταλιστικά ή σοσιαλιστικά ή ό,τι άλλο. Θα χρειαστούν κύρια μεγάλες παραγωγικές επενδύσεις που μόνο οι κεντρικές κυβερνήσεις μπορούν να αναλάβουν ( π.χ. μεγάλα έργα υποδομής ) έτσι ώστε με μπροστάρη το κράτος να αλλάξει η ψυχολογία των πολιτών, να είναι δεδομένη η απασχόληση και να αρχίσουν να λειτουργούν οι οικονομίες ( π.χ. κατανάλωση ). Οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να ανακτήσουν την ανεξαρτησία τους και να επικεντρωθούν στους παραδοσιακούς στόχους τους. Ο αγώνας δεν θα είναι εύκολος, οι αγορές θα αντισταθούν, όμως οι πολίτες έμαθαν τώρα, έχουν δύο δυσάρεστες εμπειρίες , την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και την παρούσα της πανδημίας και θα επιζητήσουν σοβαρές κυβερνήσεις με προγραμματικές μακροοικονομικές προβλέψεις, με ανάλογο ρεγουλάρισμα της συμπεριφοράς των συστημικών τραπεζών κ.ά.. Θα απαιτηθούν έντιμες συνεργασίες και όχι επίδειξη δύναμης γιατί η κρίση αυτή κτύπησε ήδη βαριά τους κατ’ επίφαση μεγάλους. Ας δούμε και κάποια νούμερα του β’ τριμήνου του 2020, σε σχέση με το 2019, για την ύφεση, στις ΗΠΑ 31,7%, στην Ισπανία 22,1%, στη Μ. Βρετανία 20,4%, στην Ιταλία 17,3%, μ.ο. ΕΖ 15%, μ.ο. Ε.Ε. 14,1%, στην Γερμανία 11,7% στον Καναδά 11,5% και στην Αυστραλία 7%. Είναι καλή λοιπόν η ευκαιρία για αλλαγές στα παραγωγικά μοντέλα όλου του πλανήτη με σεβασμό στη κλιματική αλλαγή, είναι ανάγκη η δίκαιη κατανομή του εισοδήματος και απαραίτητη η αλληλεγγύη. Είναι καθήκον όλων να θεσπίσουν κανόνες λειτουργίας των αγορών που θα συνδράμουν στα παραγωγικά μοντέλα που θα προκριθούν και θα σταματήσουν το ανελέητο κερδοσκοπικό τζογάρισμα. Είδομεν………

Categories: οικονομία Tags:

Τι ζητάμε ; Πληθωρισμό, Αποπληθωρισμό, Στασιμοπληθωρισμό ;

August 1st, 2020 No comments

Όπως έχω πει και σε προηγούμενες αναρτήσεις μου οι όποιες εκτιμήσεις-προβλέψεις για την εξέλιξη της παγκόσμιας οικονομίας μετά την πανδημία covid-19, αν μπορούσε να προσδιοριστεί χρονικά αυτό το ”μετά”, θα ήταν μη ρεαλιστικές και εν πολλοίς παραπλανητικές, γι’ αυτό και οι σοβαροί επιστήμονες και οι κυβερνήσεις θα έπρεπε να τις αποφεύγουν. Με την πανδημία να είναι ακόμη εδώ, και σε κάποιες περιπτώσεις σε έξαρση, η Παγκόσμια Τράπεζα προσδιόρισε ότι το 92,9% των οικονομιών του πλανήτη βρίσκεται σε ύφεση εξαιτίας της, όταν στην κατάσταση αυτή βρέθηκε το 61,2% των οικονομιών μετά την χρηματοπιστωτική κρίση του
2008 και το 83,8% των οικονομιών μετά το οικονομική κατάρρευση του 1929 αντιλαμβάνεται κανείς τους κινδύνους περαιτέρω εκτιμήσεων-προβλέψεων.

Που πάμε λοιπόν ;

Μέχρι στιγμής οι εμφανείς συνέπειες στις οικονομίες λόγω της πανδημίας, από την μέχρι τώρα εμπειρία μας, είναι η αύξηση της ανεργίας, η ραγδαία αύξηση του δημόσιου χρέους, η μείωση της ζήτησης αλλά και της προσφοράς, η περιορισμένη και υπό όρους διοχέτευση ρευστότητας, η κατάρρευση του διεθνούς εμπορίου, αλλά, τουλάχιστον στην Ελλάδα και την Ευρώπη, η αύξηση των καταθέσεων ( πιθανό ”παράδοξο της φειδούς” ; ), με τις κυβερνήσεις και τις κεντρικές τράπεζες να κάνουν ότι μπορούν για να πείσουν τους πολίτες και τις επιχειρήσεις να αυξήσουν την δαπάνη για ζήτηση. Όλες οι παραπάνω συνέπειες κρύβουν δυσεπίλυτα οικονομικά προβλήματα τα οποία αν οριστικοποιηθούν θα αποτελέσουν καταστροφή για όλο τον πλανήτη. Γιατί όμως ;

Ο λόγος είναι ένας και μοναδικός και έχει να κάνει με το αποδεδειγμένο εμπειρικά γεγονός ιστορικά ότι οι πολίτες δεν πείθονται και δεν ευθυγραμμίζουν την συμπεριφορά τους αμέσως με την ανακοίνωση και θέση σε εφαρμογή κάποιων κατά γενική παραδοχή επιβαλλόμενων μέτρων. δεν δημιουργείται δηλαδή ταυτόχρονα η αναμενόμενη βελτίωση των καταναλωτικών προσδοκιών και η αύξηση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης.

Πως προχωράμε λοιπόν όταν, η επιδιωκόμενη αύξηση της ζήτησης μπορεί να οδηγήσει σε πληθωριστικές πιέσεις στην οικονομία, όταν συνεχιστεί και αυξηθεί η ανεργία με κίνδυνο να εμφανιστούν φαινόμενα στασιμοπληθωρισμού ( ταυτόχρονη ύπαρξη πληθωρισμού και ανεργίας ) όπως το 1974 στην ενεργειακή κρίση για όσους θυμούνται , όταν οι τράπεζες με πρόσχημα την περαιτέρω αύξηση των κόκκινων δανείων βάζουν περιορισμούς στη ρευστότητα των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών συμβάλλοντας έτσι στις αποπληθωριστικές τάσεις των οικονομιών, όταν οι κυβερνήσεις διστάζουν να εφαρμόσουν πολιτικές επιθετικής αύξησης δημοσίων επενδύσεων, όταν οι καταναλωτές αποταμιεύουν αναμένοντες τα χειρότερα ή πτώση στις τιμές;

Θεωρώ ότι οι κεντρικές τράπεζες έχουν την αναγκαία υποδομή για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού, στο κάτω- κάτω αυτός είναι και ο ρόλος τους. Εκεί όμως που πρέπει να εστιάσουν είναι η ανάγκη βελτίωσης της διοχέτευσης ρευστότητας στην οικονομία επιβάλλοντας σκληρά μέτρα στις εμπορικές τράπεζες που δεν πειθαρχούν, και αυτός είναι ο ελεγκτικός ρόλος τους. Έτσι τα λουκέτα θα περιοριστούν, οι επιχειρήσεις θα επιβιώσουν και θα αναπτυχθούν, η ανεργία θα ελεγχθεί. Περαιτέρω σε αυτή τη φάση η Πολιτεία είναι μπροστά από τους ιδιώτες στην υλοποίηση επενδύσεων και πρέπει να επιταχύνουν ακόμη παραπάνω, συμβάλλοντας έτσι στην βελτίωση της απασχόλησης και του ΑΕΠ, αλλά κυρίως δίδοντας την αναγκαία ώθηση στον ιδιωτικό τομέα να πάρει μπροστά επιβάλλοντας στις τράπεζες την χρηματοδότηση των επενδυτικών τους σχεδίων, με προτίμηση στα φουγάρα ( παραγωγικές επενδύσεις ) όπως συνήθιζα να λέω στις δημόσιες εμφανίσεις μου από το 2006. Οι πολίτες πρέπει να σκεφτούν ότι αν δεν καταναλώνουν και οι αποταμιεύσεις τους δεν χρηματοδοτούν επενδύσεις τότε μεσοπρόθεσμα θα χειροτερέψει και η δική τους οικονομική κατάσταση.

Άφησα τελευταία τη σημαντικότερη για μένα οικονομική συνέπεια της πανδημίας. Την καθίζηση του διεθνούς εμπορίου. Και είναι σημαντικότερη γιατί η αποκατάσταση του σε επίπεδα προ κρίσης θα πάρει πολύ χρόνο για ένα και μοναδικό λόγο. Γιατί η πανδημία επηρέασε διαφορετικά τις οικονομίες του πλανήτη άρα η αποκατάσταση τους απαιτεί διαφοροποιημένα μέτρα που τα αποτελέσματα τους θα φανούν σίγουρα σε διαφορετικούς χρόνους, Αφήνουμε κατά μέρος δηλαδή την ισορροπία στο ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών ( εξαγωγές-εισαγωγές) και την γρήγορη ανάκαμψη των οικονομιών. Σε κάθε περίπτωση όμως οι χώρες που είναι μέλη οικονομικών ενώσεων θα είναι ως προς αυτό, όπως και σε άλλα, σε πλεονεκτικότερη θέση ( Ελλάδα-ΕΕ ) λόγω εξασφαλισμένων εν τινί μέτρο αγορών.

Εάν στην παραπάνω εξίσωση παρεισφρύσουν και θέματα εσωτερικής πολιτικής αστάθειας καθώς και εξωτερικών γεωπολιτικών αναταράξεων, καταλαβαίνετε ότι μιλάμε για ένα πολύ εκρηκτικό μίγμα που όλοι απευχόμαστε.

Ζητάμε λοιπόν :

-Ελεγχόμενη πληθωριστική πολιτική ( αύξηση ζήτησης μέσω δημόσιας και ιδιωτικής κατανάλωσης και επενδύσεων ),

-Στήριξη της απασχόλησης και βελτίωση της,

-Αποφυγή με κάθε τρόπο φαινομένων μόνιμου στασιμοπληθωρισμού,

-Ρεαλισμό και επίγνωση της κατάστασης από τα πιστωτικά ιδρύματα,

-Απαγόρευση δια ροπάλου συμπεριφορών που οδηγούν σε αποπληθωρισμό.

-Αφήνουμε για αργότερα την ισορροπία στο ισοζύγιο πληρωμών,

-Επίσης αργότερα θα δούμε την βιωσιμότητα του Δημοσίου Χρέους,

-Εσωτερική πολιτική σταθερότητα,

-Αποφυγή εξωτερικών κινδύνων, όσο είναι φυσικά δυνατό και διαπραγματεύσιμο.

Categories: οικονομία Tags:

Και τώρα η οικονομία, ……., πάμε γερά όλοι μαζί, Πολιτεία και Κοινωνία,

May 9th, 2020 No comments

Μετά τη δίμηνη επιτυχή προσπάθεια της χώρας μας στην αντιμετώπιση της ραγδαίας διάδοσης της πανδημίας του covid-19, ήλθε η ώρα της επανεκκίνησης της οικονομίας, ενώ ο ιός είναι ακόμη εδώ, σε επίπεδα που επιτρέπουν την σταδιακή επάνοδο στην οικονομική κανονικότητα.

Μέχρι τώρα παγκόσμιοι και ευρωπαϊκοί θεσμοί και φόρουμ εκτίμησαν ότι η παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα για το 2020 θα είναι πολύ χαμηλή, μάλιστα κάποιοι προχώρησαν ανεπίτρεπτα και σε κάποιες πολύ απαισιόδοξες προβλέψεις οι οποίες την έτσι κι’ αλλιώς αναμενόμενη ύφεση την κατατάσσουν σε επίπεδα μεγάλης, πρωτόγνωρης οικονομικής ύφεσης, συμπίεσης και κάμψης. Οι βασικοί λόγοι που στηρίζουν τις προβλέψεις τους είναι η αναμενόμενη κάμψη του διεθνούς εμπορίου, λόγω της επίσης αναμενόμενης μείωσης της ζήτησης και της προσφοράς, αλλά και τις επίσης αναμενόμενες αναταράξεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Παροτρύνουν δε τις κυβερνήσεις και τους θεσμούς να προσαρμόσουν τη δημοσιονομική και τη νομισματική πολιτική τους έτσι ώστε οι συνέπειες της πανδημίας να επηρεάσουν την παγκόσμια οικονομία ή τις οικονομίες των χωρών τους όσο γίνεται λιγότερο. Δεν γίνεται καμία κουβέντα για τα υφιστάμενα αναπτυξιακά μοντέλα παγκοσμίως. Έτσι κι’ αλλιώς και χωρίς την πανδημία, το 2020 θα ήταν μια χρονιά οικονομικής ύφεσης παγκόσμια με μόνες τις λιγότερο ανεπτυγμένες και τις αναδυόμενες οικονομίες να τραβούν το κάρο. Πρώτη βασική επισήμανση λοιπόν είναι ότι δεν πρόκειται να υπάρξουν τα επιθυμητά αποτελέσματα αν οι συνιστώσες της παγκόσμιας οικονομίας δεν συνεργαστούν αφενός και δεν επιδείξουν πνεύμα κατανόησης και αλληλεγγύης αφετέρου.

Η Ελληνική Πολιτεία και η Κοινωνία, έχοντας πάρει πολύ καλό βαθμό και διεθνή αναγνώριση στο υγειονομικό κομμάτι της πανδημίας, έχουν υποχρέωση να προχωρήσουν με τον ίδιο βαθμό εμπιστοσύνης, αυτοσυγκράτησης και πειθαρχίας και στην οικονομική επανεκκίνηση. Απέκτησαν όμως κάποια καινούργια εργαλεία και συνήθειες στα οποία πρέπει να βασιστούν και εδώ. Θα μπορούσα να απαριθμήσω μερικά όπως, η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών στη κυβέρνηση τους και στη δημόσια διοίκηση, η απόλυτη πειθαρχία όλων στην επιστήμη και τις εισηγήσεις της, η ρεαλιστική και όχι η πολιτική-λαϊκίστικη χρήση των ταμειακών διαθεσίμων της κυβέρνησης, οι νέοι τρόποι ενημέρωσης των πολιτών από τη κυβέρνηση τους και η αποδοχή τους, η μηχανοργάνωση πολλών υπηρεσιών του Δημοσίου και η αποδοχή της από τους πολίτες κ.ά.

Στη χώρα μας από τις πρώτες μέρες εκδήλωσης της πανδημίας από κοινού με την υγειονομική αντιμετώπιση της, η κυβέρνηση πήρε άμεσα μία σειρά οικονομικών μέτρων που αποσκοπούσαν στην μεγαλύτερη ενίσχυση του τομέα υγείας και όλων των κοινωνικών παροχών, στην διατήρηση της απασχόλησης και στην ενίσχυση της ρευστότητας των επιχειρήσεων, παρέχοντας εγγυήσεις και επιστρεπτέες προκαταβολές, μεταθέτοντας παράλληλα τις πληρωμές των πολιτών στο Δημόσιο και στα Ασφαλιστικά ταμεία. Με λίγα λόγια, αύξησε τη Δημόσια Δαπάνη και μείωσε τα Δημόσια Έσοδα με σύνεση και ψυχραιμία ( Δημοσιονομικά μέτρα ), βρίσκοντας δημοσιονομικό χώρο μέσα από τις αποφάσεις των οργάνων της Ε.Ε., ενώ εξασφαλίζοντας πόρους από την Ε.Ε. και την ΕΚΤ ( Νομισματικά μέτρα ) προχώρησε σε άμεσα μέτρα ενίσχυσης της ρευστότητας των επιχειρήσεων μέσω του τραπεζικού συστήματος. Και εδώ μπαίνει το βασικό ερώτημα του βαθμού προσαρμογής του τραπεζικού συστήματος, του μόνου προβληματικού κατά την άποψη μου κρίκου, στην υφιστάμενη κατάσταση. Αυτά έκανε η κυβέρνηση με τους αυτόματους σταθεροποιητές να κάνουν σίγουρα τη δουλειά τους, θα κάνει κι’ άλλα πιο στοχευμένα, και κυρίως τις μεγάλες δημόσιες επενδύσεις υποδομών ( ως γνωστόν με τον μεγαλύτερο πολλαπλασιαστή επί του ΑΕΠ ) μέχρις ότου κριθεί ότι η οικονομία επανεκκίνησε χωρίς επιστροφή. Είναι όμως εύκολο να προσδιοριστεί αυτό το χρονικό σημείο ; Καθόλου, κυρίως γιατί δεν είναι εύκολο το χρονικό σημείο της επανεκκίνησης και των άλλων οικονομιών παγκοσμίως, κατάσταση για την οποία μια ανοιχτή οικονομία πρέπει σαφώς να ενδιαφέρεται. Ωστόσο μέχρι να γίνει αυτό, υπάρχουν πράγματα που μπορούν να γίνουν στην ελληνική οικονομία έτσι ώστε όταν η παγκόσμια οικονομία επανεκκινήσει, αλλά και στη συνέχεια, τα αναμενόμενα θετικά αποτελέσματα να είναι σημαντικότερα και σπουδαιότερα. Είναι ευκαιρία η παραγωγική δομή της οικονομίας της χώρας μας να επανασχεδιαστεί τώρα στη βάση του συγκριτικού πλεονεκτήματος και της αυξημένης παραγωγικότητας, με την υποχρεωτική προσθήκη ερευνητικών κέντρων, χρηματοδοτούμενων και με ιδιωτικά κεφάλαια, σε κάθε τομέα στον οποίον υπερέχει συγκριτικά με άλλες χώρες. Θα μπορούσα να αναφερθώ σε μερικούς από αυτούς τους τομείς όπως, η πρωτογενής παραγωγή, ο τουρισμός, η καθαρή ενέργεια, οι νέες τεχνολογίες κ.ά. Όμως στη χώρα μας πρέπει να αλλάξει και η δομή των οικονομικών μοντέλων. Πρέπει να προβλεφθούν οι επιδράσεις στα οικονομικά εξωγενών παραγόντων όπως, της μετανάστευσης και του προσφυγικού, των πανδημιών και των γεωπολιτικών κινδύνων. Και το κρίσιμο ερώτημα του αν υπάρχουν τα μυαλά για να γίνουν όλα αυτά, απαντήθηκε με τον πιο εκκοφαντικό τρόπο από τους γιατρούς μας στον τρόπο αντιμετώπισης της μετάδοσης της πανδημίας, κάτι που παραδέχθηκε ευθέως η διεθνής κοινότητα. Αν και στην οικονομία ακολουθηθεί το ίδιο μοντέλο τότε μπορώ από τώρα να προδικάσω το θετικό αποτέλεσμα. Για τα πεπραγμένα του τραπεζικού συστήματος την τελευταία δεκαετία και την προσαρμογή του στις τρέχουσες και μελλοντικές οικονομικές εξελίξεις-απαιτήσεις θα επανέλθω με ιδιαίτερη ανάρτηση.

Categories: οικονομία Tags:

”ύφεση τότε,……,ύφεση τώρα, αλλά….

April 14th, 2020 No comments

Οι συνέπειες της πανδημίας του ιού covid-19 στη παγκόσμια οικονομία είναι αδύνατο να προσεγγιστούν ρεαλιστικά με τα σημερινά δεδομένα. ΟΟΣΑ, Παγκόσμια Τράπεζα, ΔΝΤ κ.ά. ομιλούν για ύφεση πρωτόγνωρων, τεραστίων διαστάσεων. Κάποιοι δίνουν σαν ένα μέτρο της ύφεσης την μείωση στην κατανάλωση της ηλεκτρικής ενέργειας, άλλοι προβλέπουν 2% ύφεση για κάθε μήνα περιοριστικών μέτρων διάδοσης του ιού και πολλά και διάφορα. Ήταν που ήταν στραβό το κλήμα το ‘φαγε και ο γάϊδαρος, το οποίο μεθερμηνευόμενο, ήταν που ήταν μια πολύ δύσκολη χρονιά για την παγκόσμια οικονομία, σύμφωνα με τις προβλέψεις του World Economic Outlook, ήρθε και ο ιός με τις απρόβλεπτες συνέπειες. Δεν υπάρχει κλάδος οικονομικής δραστηριότητας που να μη κλονίζεται συθέμελα και ας μην είναι δυνατό να προσδιοριστεί το μέγεθος της καταστροφής. Άνοιξαν λοιπόν οι κρουνοί όλων των κεντρικών τραπεζών για να πέσει ρευστό χρήμα στην αγορά, προερχόμενο είτε από αύξηση του δημοσίου χρέους είτε από έκδοση νέου χρήματος, αδιαφορώντας για τις συνέπειες, για να περισωθεί ότι είναι δυνατόν, με τις κυβερνήσεις να επιδοτούν και να ενισχύουν ό,τι κατά τη κρίση τους πρέπει, προκειμένου να βελτιωθούν οι αναγκαίες δομές υγείας και να διατηρηθεί η κοινωνική συνοχή, έτσι ώστε, όταν η κατάσταση της πανδημίας ελεγχθεί, να μη ξεκινήσουν από το μηδέν. Λες και τα πράγματα θα είναι ίδια όπως πριν.

Έχουμε φυσικά και την εμπειρία της χρηματοοικονομικής κρίσης του 2008, με μεγάλη ύφεση, η οποία για τις αδύνατες οικονομίες εξελίχτηκε σε κρίση δημόσιου χρέους, που για να ξεπεραστεί κάποιες απ’ αυτές ξεπουλήθηκαν στην κυριολεξία με προσβλητικούς χαρακτηρισμούς των λαών τους από τους δανειστές τους. Και φυσικά ”ο νοών νοείτο”, δεν είμαστε μνησίκακοι και αγνώμονες, αλλά δεν ξεχνάμε.

Να όμως τώρα που το τεράστιο δημόσιο χρέος που δημιουργείται, χρησιμοποιείται σαν εργαλείο διάσωσης από τις οικονομικές συνέπειες της πανδημίας. Που πάμε λοιπόν; Έχουν οι δύο κρίσεις κοινά σημεία; Σαφώς και έχουν. Τα golden boys της μιας, που αδιαφορούσαν για τους πάντες και τα πάντα και είχαν μοναδικό σκοπό το προσωπικό τους όφελος, αντικαταστάθηκαν από την ανεπάρκεια των συστημάτων δημόσιας υγείας και τους αλαζόνες υπευθύνους τους, που ακόμη και σε τέτοια θέματα αρνούνται να συνεργαστούν εποικοδομητικά, που σε κάθε περίπτωση είναι οπαδοί και δυστυχώς επινοητές και εφαρμοστές των εύκολων, ανεδαφικών και πολλές φορές λαϊκίστικων πολιτικών τους αδιαφορώντας για τη δημόσια υγεία.

Αλλά ας πάμε και στα δικά μας . Η Ελλάδα μας, τα καταφέρνει καλά μέχρι στιγμής στην υγειονομική αντιμετώπιση των συνεπειών του ιού, με τους Έλληνες να εμπιστεύονται καθολικά και να πειθαρχούν στη κυβέρνηση τους και την ομάδα των επιστημόνων-γιατρών που τη συμβουλεύει για την αντιμετώπιση της κρίσης αυτής. Πολλά τα ευχαριστώ μας επίσης στις εθελοντικές δωρεές και την ανιδιοτελή προσφορά των όποιων Ελλήνων που απέδειξαν και αποδεικνύουν καθημερινά τι σημαίνει αλληλεγγύη μη εξαιρουμένης φυσικά της προσφοράς της Εκκλησίας. Τα επιτεύγματα μας έχουν γίνει πρωτοσέλιδα παγκοσμίως. Έχουμε απόλυτη εμπιστοσύνη ότι η κυβέρνηση, αλλά και η Ε.Ε. παρά τις όποιες αγκυλώσεις της, θα κάνουν τα πάντα και για την αντιμετώπιση των οικονομικών συνεπειών της, παρά το γεγονός ότι δεν πέρασε πολύς καιρός από τότε που οι πολίτες της χώρας απαλλάχθηκαν από τα μνημόνια και η κόπωση τους από τη πολύχρονη λιτότητα είναι δεδομένη. Θα αντέξουν όμως, πρέπει να αντέξουν για να συνειδητοποιήσουν οι πάντες ότι όταν οι Έλληνες είναι ενωμένοι και αποφασισμένοι καταφέρνουν τα πάντα, έχουν το ανθρώπινο και το επιστημονικό δυναμικό να το κάνουν και ας μη έχουν, ελπίζω προσωρινά, επάρκεια κεφαλαίων. Εξάλλου οι περιορισμοί από το ευρωπαϊκό σύμφωνο σταθερότητας και των μνημονιακών πρωτογενών πλεονασμάτων χαλάρωσαν, ενώ η ΕΚΤ μας ενέταξε στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης, για να αντιμετωπιστούν καλύτερα οι συνέπειες από τον ιό.

Ακούνε οι εταίροι μας εκεί στην Ε.Ε. και φυσικά οι γείτονες μας εξ ανατολών ; Συνεχίζουμε, είμαστε αξιόπιστοι και μιλάμε πολύ σοβαρά, θα επανέλθουμε σύντομα επί αμιγώς οικονομικών θεμάτων.

Categories: πολιτική Tags:

Τι να συμβαίνει άραγε ;

October 10th, 2019 No comments

Ένα χρόνο μετά την έξοδο της χώρας από τα μνημόνια, η χώρα καταφέρνει να δανείζεται από τις αγορές με πολύ χαμηλά επιτόκια, έως αρνητικά, χαμηλότερα από ποτέ θα ‘λεγε κανείς. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό ; Τα επιτόκια αυτά ανταποκρίνονται στην εν γένει κατάσταση της οικονομίας χώρας ; Υπάρχουν μεγάλες προσδοκίες για τη μελλοντική πορεία της ; Ποια η σχέση της με το ασταθές και υφεσιακό για πολλούς παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον ; Σε ποιο βαθμό η εξέλιξη αυτή λαμβάνει υπόψη της τις μεταναστευτικές-προσφυγικές ροές που βούλιαξαν τα νησιά μας του ανατολικού Αιγαίου και μας θυμίζουν εποχές του 2015-2016 ; Ή ακόμη-ακόμη σε ποιο βαθμό η εξέλιξη αυτή λαμβάνει υπόψη τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις που διαφαίνονται στα ανατολικά μας, με πρωτεργάτες, εκόντες-άκοντες θα πω, τους πάντα πρόθυμους, υπερφίαλους και αλαζόνες εξ ανατολών γείτονες μας, παραβιάζοντας κάθε έννοια της διεθνούς νομιμότητας ;

Οι απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα δεν είναι εύκολες, ούτε και πρέπει να αναζητηθούν επιφανειακά. Το σίγουρο είναι ότι η τρέχουσα κατάσταση της Ελληνικής οικονομίας δεν δικαιολογεί από μόνη της τη μείωση αυτή των επιτοκίων δανεισμού της χώρας. Ωστόσο οι προσδοκίες για την εξέλιξη της είναι μάλλον ευοίωνες με τη προϋπόθεση επικράτησης εσωτερικής και εξωτερικής ομαλότητας στο άμεσο μέλλον. Οι παράγοντες που συνηγορούν γιαυτό είναι πολλοί και σημαντικοί παρά τις πολλές αγκυλώσεις που υπάρχουν ακόμη ( ανεπάρκεια τραπεζικού συστήματος-κόκκινα δάνεια, αργή απονομή δικαιοσύνης, μεγάλη ανεργία-χαμηλοί μισθοί, τεράστιο δημόσιο χρέος κ.α. ) . Για να αναφέρω μερικούς, η πρόσφατη ανανέωση και επέκταση της συμφωνίας των βάσεων των ΗΠΑ στη χώρα, που μπορεί να λειτουργήσει σαν πόλος έλξης διεθνών επενδύσεων, η εμμονή της κυβέρνησης στη μείωση των φόρων γενικά, προκειμένου να καταστήσει την οικονομία ελκυστική στους επενδυτές, δίνοντας έτσι σοβαρή αναπτυξιακή δυναμική, ο γραφειοκρατικός απεγκλωβισμός συμβολικών μεγάλων επενδύσεων ( Ελληνικό ) κ.α.

Η αλήθεια είναι ότι εξακολουθούμε να είμαστε η σταθερότερη και ειρηνικότερη χώρα στην περιοχή παρά το γεγονός ότι η δεκάχρονη περίοδος των μνημονίων μας τσάκισε κυριολεκτικά, έτσι ώστε να μη μπορούμε να αντέξουμε οικονομικά στις δαπάνες εξοπλισμών και συστημάτων ασφάλειας όπως απαιτούν οι περιστάσεις. Όμως, ισχύς δεν είναι μόνο οι σύγχρονοι εξοπλισμοί των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας, είναι και πολλά άλλα που είναι στο χέρι μας να τα διατηρήσουμε και να τα βελτιώσουμε ( πολιτισμός, παιδεία κ.α. ). Οι παροικούντες στην Ιερουσαλήμ γνωρίζουν πολύ καλά τους βασικότερους υπεύθυνους για τα δεινά αυτής της χώρας. Ομιλώ φυσικά για το πολιτικό σύστημα και τους πολιτικούς , οι οποίοι φυσικά και οφείλουν, ξεχνώντας το παρελθόν, να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων και να κρατήσουν τους Έλληνες, όπου κι αν βρίσκονται, ενωμένους και αποφασισμένους για ότι χρειαστεί.

Με την ελπίδα ότι η μείωση αυτή των επιτοκίων δανεισμού δεν σηματοδοτεί καταστάσεις αποπληθωρισμού ή και αν ακόμη υπάρχουν τέτοιοι κίνδυνοι, η κανονικότητα της χώρας και η αύξηση της ισχύος της επιβάλουν ασταμάτητη αναπτυξιακή πολιτική με κάθε τρόπο και μέσον.

Categories: οικονομία Tags:

Το σώσαμε ;

September 2nd, 2018 No comments

Είμαστε 10 ημέρες έξω από τα ”μνημόνια” αλλά βρισκόμαστε υπό αυστηρή επιτήρηση από τους δανειστές μας, τους Ευρωπαίους φυσικά και λιγότερο το ΔΝΤ, μία διαδικασία που ξεκινά σε μια εβδομάδα με μόνη την διαφορά ότι σε αυτή  τη φάση οι διαπιστώσεις των επισκέψεων αυτών δεν θα επηρεάζουν τον χρόνο εκταμίευσης κάποιας δόσης. Η κατάσταση αυτή βρίσκει το πολιτικό σύστημα της χώρας βαθιά διχασμένο με τις όποιες διαδικασίες συναίνεσης να μοιάζουν κενό γράμμα, τον λαό κουρασμένο από τα βάρη που κουβάλησε την τελευταία 10ετία και δεν γνωρίζει κανείς για πόσα χρόνια θα κουβαλά ακόμη, και τις αγορές να είναι ήδη αγριεμένες όπως φάνηκε σαφώς από τις συνεχείς υποτιμήσεις της τουρκικής λίρας και τα σχετικά υψηλά spreads των ιταλικών ομολόγων. Δεν γνωρίζω ούτε μπορώ να εκτιμήσω τι διδαχθήκαμε όλα αυτά τα χρόνια και κυρίως τι κατάλαβαν οι πολιτικοί μας ταγοί, οι πρώην, οι νυν και οι επόμενοι, έτσι ώστε να μην επαναλάβουμε τα ίδια λάθη.

Ας κάτσει λοιπόν ο καθένας μας στον καθρέπτη του σπιτιού του, κάνοντας την αυτοκριτική του και ας αναρωτηθεί, για το κακό που έκανε σε όλους μας η ικανοποίηση μικροσυμφερόντων για πολιτικούς λόγους, για τη ζημιά που προκαλέσαμε στην οικονομία από την υπερκατανάλωση με δανεικά, για τη ζημιά που θα προκαλέσουμε στην οικονομία αν δεν λύσουμε αμέσως όλα τα γραφειοκρατικά προβλήματα που βάζουν εμπόδια στην υλοποίηση των επενδύσεων, για τη ντροπή που πρέπει να νοιώσουμε από το γεγονός ότι τα ελληνικά μυαλά εγκαταλείπουν κατά τεκμήριο τη χώρα, για το όνειδος από τη σχεδόν καθολική πρακτική των πολιτικών κομμάτων να νοιάζονται για την επικοινωνία και όχι για την αλήθεια, για τις αχαρακτήριστες, ερασιτεχνικές και παιδαριώδεις πρακτικές που φθάνουν στα όρια της εθνικής προδοσίας, που εκπορεύονται από την άγνοια της έννοιας της εθνικής ισχύος της χώρας και τις επιδιώξεις της, για τις παρεμβάσεις στη δικαιοσύνη , για το μείζον δημογραφικό πρόβλημα της υπογεννητικότητας στη χώρα, για την έλλειψη μελέτης οργάνωσης, προγραμματισμού και σχεδιασμού του μέλλοντος αυτής της χώρας και των πολιτών της , κ.ά.

Θα μπορούσα να γράφω για μέρες όλα αυτά για τα οποία θα πρέπει να αναρωτηθούμε, έτσι ώστε όταν οδηγηθούμε στις κάλπες να επιλέξουμε σοβαρά και σωστά για το αύριο αυτής της πατρίδας, διότι  είναι ο μόνος τρόπος για μας τους πολίτες, να επικροτήσουμε ή να καταδικάσουμε τα πεπραγμένα των πολιτικών κομμάτων αλλά και των πολιτικών προσώπων μεμονωμένα. Ο δρόμος θα είναι μακρύς και οι απαιτούμενες προσπάθειες μεγάλες και επίπονες για να φανεί φως στο τούνελ. Χρειάζεται όμως σκληρή και οργανωμένη δουλειά από όλους και όχι μετάθεση των ευθυνών από την μια κυβέρνηση στην προηγούμενη, άλλως ………..δεν καταλάβαμε τίποτα, δεν μάθαμε τίποτα, οπότε θα είμαστε άξιοι της μοίρας μας και δεν θα μας φταίνε οι άλλοι .

” Η διεθνής συγκυρία και το ισχυρό ευρώ.”

September 10th, 2017 No comments

Τις τελευταίες ημέρες έχουμε κουραστεί να δεχόμαστε ερωτήσεις για την ανοδική πορεία του ευρώ έναντι του δολαρίου, όπως ”τι συμβαίνει”, ”που οφείλεται”, ”μας αφορά”, ”πάει καλά η Ευρώπη”, ”ποιες είναι οι συνέπειες” κ.ά. Ανησυχεί ο κόσμος και καλά κάνει μετά από  όσα πέρασε και ποιος ξέρει για πόσα χρόνια ακόμη θα περνάει. Το ενοχλητικό όμως είναι ότι κανείς αρμόδιος δεν βγήκε να τους πει μια κουβέντα, να τους εξηγήσει τα καθέκαστα, να τους καθησυχάσει τουλάχιστον για να μπορούν να αντιμετωπίσουν την σκληρή ελληνική πραγματικότητα με όσες δυνάμεις τους έχουν απομείνει. Ψάξτε εσείς να βρείτε τους λόγους, αν είναι μικροπολιτικοί ή άγνοιας ή ότι άλλο. Μόνο ο Στουρνάρας ψέλλισε κάτι αναφερόμενος στην επιθυμία του ΔΝΤ να φύγει από το ελληνικό πρόγραμμα  , αλλά δεν επεκτάθηκε όσο θα έπρεπε. Και φυσικά ο Στουρνάρας εκτέλεσε διαταγή των προϊσταμένων του της ΕΚΤ , δεν εξέφρασε δικές του απόψεις. Έτσι κι’ αλλιώς η ΕΖ το 2018 θα έχει το δικό της ταμείο μεταμορφώνοντας τον ESM σε ρόλο παρόμοιο του ΔΝΤ.

Σκιαγραφώντας τη διεθνή συγκυρία θα προσπαθήσω σύντομα να δώσω μια πειστική  ερμηνεία για την άνοδο του ευρώ έναντι του δολαρίου.

Η ΕΖ πάει καλά, ήδη έχουν αναθεωρηθεί οι προβλέψεις οικονομικής μεγέθυνσης προς τα πάνω, ο πληθωρισμός είναι χαμηλά κάτω από τις παραδοχές για την χάραξη της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ, τα επιτόκια μηδενικά ή αρνητικά, το QE συνεχίζεται παρά τις πιέσεις που δέχεται ο Ντράγκι ιδιαίτερα από μέσα ( Μέρκελ και Σόϊμπλε ) για περιορισμό έως και κατάργηση του. Να σημειώσουμε εδώ ότι αυτή τη στιγμή η ΕΚΤ αγοράζει στη δευτερογενή αγορά ομολόγων, ομόλογα των κρατών της ΕΖ ύψους 60 δισ. ευρώ ετησίως. Πληροφορίες κατεβάζουν το ποσό στα 40 δισ. ευρώ το 2018 και σε κάθε περίπτωση θα υπάρξει ομαλός και σταδιακός περιορισμός. Βλέπετε ο Ντράγκι συναντήθηκε πρόσφατα με την πρόεδρο της Fed. 

Η Κίνα πάει καλύτερα σε όρους οικονομικής μεγέθυνσης, σχεδόν διπλάσιους της ΕΕ , αν και με ιδιαίτερα μεγάλο ιδιωτικό χρέος που μπορεί να εξελιχτεί σε φούσκα πολλών μεγατόνων.

Η Ρωσία προσπαθεί να αποδείξει ότι είναι ιδιαίτερα υπολογίσιμη πολεμική μηχανή και σημαντικός ενεργειακός εταίρος.

Η Μεγάλη Βρετανία προσπαθεί να ξεμπλέξει με το Brexit. ζητώντας τη βοήθεια της ΕΕ επειδή αυτή βοήθησε την Ευρώπη στον β΄παγκόσμιο πόλεμο.

Οι Η.Π.Α. πάνε επίσης καλά στα οικονομικά τους, αν και κατά τα άλλα ψάχνουν στην κυριολεξία να βρουν τον δρόμο τους, με την νέα ηγεσία τους να διακηρύσσει τον προστατευτισμό της αμερικανικής οικονομίας και να   έχει κάνει τόσες απολύσεις στον Λευκό Οίκο, όσες δεν έκαναν όλοι οι άλλοι πρόεδροι μαζί. Η Fed αρνείται και αυτή να ανεβάσει τα επιτόκια φαίνεται όμως ότι περιορίζει σταδιακά το QE, με την πρόεδρο της να μη επιθυμεί την ανανέωση της θητείας της εξαιτίας και της διακηρυγμένης θέσης του προέδρου Τράμπ για αντικατάσταση της. Πέταξαν και το κερασάκι στην παγκόσμια κοινή γνώμη για στρατιωτική επέμβαση στη Βόρεια Κορέα και επέβαλαν οικονομικές κυρώσεις στην Ρωσία. Περαιτέρω εκφράζονται φόβοι για σκάσιμο φούσκας πιστωτικών καρτών, αν και όχι στα επίπεδα των subrimes του  2008, αλλά και των πάλαι ποτέ γιγάντων της υψηλής τεχνολογίας. Μ’ όλα αυτά και πολλά άλλα το δολάριο κάθε άλλο παρά ελκυστικό νόμισμα είναι για τους επενδυτές. γιατί λοιπόν αυτοί να μη στραφούν στο ευρώ;

Η Ιαπωνία φαίνεται να ξαναβρίσκει την αίγλη της, μετά την 20ετή ταλαιπωρία της από την ”παγίδα ρευστότητας” στην οποία είχε περιπέσει την δεκαετία του 1990.

Τόσο η ΕΚΤ όσο και η Fed δεν επιθυμούν να ζήσουν καταστάσεις όμοιες με αυτές του 2008

Οι περισσότεροι θα θυμούνται ότι στη συμφωνία του 1944  στο Bretton Woods των Η.Π.Α. αποφασίστηκε από τους συμμάχους η ίδρυση του ΔΝΤ, με αντικείμενο την παρέμβαση του στην εξομάλυνση των συναλλαγματικών ισοτιμιών μεταξύ των νομισμάτων όποτε και όταν έκρινε ότι υπήρχε λόγος. Περαιτέρω κρίθηκε ότι θα έπρεπε να δημιουργηθούν τουλάχιστον δύο άλλα εθνικά νομίσματα τόσο ισχυρά που θα ήταν σε θέση να απορροφήσουν τους κραδασμούς που θα συνέβαιναν στο αμερικανικό δολάριο για οποιοδήποτε λόγο. Επεκράτησε δε τότε η άποψη ότι τα νομίσματα αυτά θα ήταν το ιαπωνικό γεν και το γερμανικό μάρκο, δηλαδή τα εθνικά νομίσματα δύο χωρών που είχαν καταστραφεί στον β’ παγκόσμιο πόλεμο.. Άσχετα το πως και γιατί εξελίχθηκαν τα πράγματα διαφορετικά, ο ρόλος αυτός εκχωρήθηκε στους προέδρους-διοικητές των κεντρικών τραπεζών των ανεπτυγμένων οικονομιών οι οποίοι συνέρχονται πολύ συχνά για να συζητήσουν τις νομισματικές πολιτικές των χωρών τους αφενός αλλά και την παγκόσμια νομισματική κατάσταση αφετέρου. κυρίως όμως να καθορίσουν κοινές πρακτικές σε περιπτώσεις κρίσεων στις αγορές συναλλάγματος αλλά και του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος υπό την εποπτεία της τράπεζας διεθνών διακανονισμών. Βλέπετε, οι διοικητές των κεντρικών τραπεζών δεν είναι πολιτικοί.

Με βάση τα παραπάνω, εύκολα καταλήγει κανείς στο συμπέρασμα ότι η ισχυροποίηση του ευρώ έναντι του δολαρίου δεν οφείλεται σε λόγους απρόβλεπτης οικονομικής κατάστασης της ΕΖ ή της  ΕΕ, της Κίνας ή της Ιαπωνίας, αλλά μάλλον στην απρόβλεπτη οικονομική κατάσταση του ΗΒ λόγω Brexit και της αδυναμίας της αμερικανικής κυβέρνησης του προέδρου Τράμπ να χαράξει μια σαφή και ξεκάθαρη πολιτική για το που θέλει να πάει τη χώρα του.  

 

Υ.Γ.

Θα ήθελα πράγματι να ξέρω ποιος είναι ο αρμόδιος φορέας της χώρας μου που ασχολείται με παρόμοιες αναφορές και συνθέτει την πολιτική της.

  

Categories: οικονομία Tags:

Brexit

September 2nd, 2017 No comments

Θα γίνει ή όχι: Μα, ψηφίστηκε από τον βρετανικό λαό ενάμισυ χρόνο πριν. Έ, και….,ο λαός παραπλανήθηκε από τους λαϊκιστές, που τώρα είναι εξαφανισμένοι. Περίεργα πράγματα…………,αλλιώς τα περίμενε η Τερέζα Μέϊ, αλλιώς έγιναν.Οι συζητήσεις τελικά άρχισαν. Τα προβλήματα πολλά, ανθρώπινα δικαιώματα, δικαιοδοσία ευρωπαϊκού δικαστηρίου, εμπόριο-δασμοί, σύνορα Ιρλανδίας  κ.ά. και επιπρόσθετα η Σκωτία απειλεί με απόσχιση. Διαφωνίες ως προς την ιεράρχηση των προβλημάτων που πρέπει να επιλυθούν. Ο λογαριασμός είναι μεγάλος και οι Βρετανοί παραδοσιακά τσιγκούνηδες. Θα γίνει μεγάλος καβγάς. Ο γάλλος Μπαρνιέ, επικεφαλής της ομάδας διαπραγμάτευσης της Ε.Ε. ορισμένος από τις Βρυξέλλες, ζητά από τους Βρετανούς ομόλογους του συγκεκριμένα πράγματα, αυτοί πάνε κι’ έρχονται με αοριστίες και άλλα λόγια να αγαπιόμαστε και το κοστούμι συνεχώς φαρδαίνει. Νομίζουν ότι ζούμε στην εποχή της πάλαι ποτέ κραταιάς Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Οι επιχειρήσεις ένθεν κακείθεν φωνάζουν, ζητούν διαφανείς και συγκεκριμένες συμφωνίες σε συγκεκριμένους χρόνους. Η βρετανική λίρα πέφτει και η οικονομία κλυδωνίζεται. Να δούμε που θα πάει η κατάσταση. Ελπίζω το Η.Β. να μη στηρίζεται στον υπερατλαντικό παραδοσιακό φίλο του γιατί θα εκπλαγεί αρνητικά. Ο θείος Σαμ έχει τα προβλήματα  του και έναν πολύ αμφιλεγόμενο ηγέτη που λέει πολλά αλλά κάνει λίγα ή τίποτα.

Όταν συμβαίνουν αυτά με το Brexit, τι θα συνέβαινε άραγε με ένα Grexit ;

Categories: οικονομία Tags: